मधुमेह एक दीर्घकालीन आरोग्य स्थिती आहे. त्याला समजून घेणे व्यवस्थापन सुरू करण्यासाठी पहिली पावल आहे.
मधुमेह (डायबिटीज) एक दीर्घकालीन आरोग्य स्थिती आहे जिथे शरीरात रक्त शर्करा (ग्लूकोज) स्तर असामान्यपणे वाढलेला असतो. हे एक अंतःस्रावी विकार आहे जो अग्न्याशयाच्या (पँक्रिएजच्या) कार्यक्षमतेशी संबंधित आहे.
जेव्हा आपण खाना खाताे, विशेषतः कार्बोहायड्रेट्स, ते पचता आणि ग्लूकोजमध्ये रूपांतरित होतात. हा ग्लूकोज रक्तप्रवाहात प्रवेश करतो. सामान्य परिस्थितीत, अग्न्याशयातून इन्सुलीन नामक हार्मोन सोडला जातो जो ग्लूकोजला कोशिकांत प्रवेश करण्यास मदत करतो, जिथे तो ऊर्जेसाठी वापरला जातो.
मधुमेहात, ही प्रक्रिया व्यथित असते. शरीर पर्याप्त इन्सुलीन तयार करू शकत नाही किंवा ते इन्सुलीन योग्यरित्या वापरू शकत नाही (इन्सुलीन प्रतिरोध). परिणामी, ग्लूकोज रक्तात जमा होतो, ज्यामुळे रक्त शर्करा स्तर वाढते.
ग्लूकोज एक साधा शर्करा आहे जो आपल्या शरीरासाठी मुख्य ऊर्जा स्रोत आहे. हे खाद्य पदार्थ, विशेषतः कार्बोहायड्रेट्स (तांदूळ, ब्रेड, दुध, फळे) पचन करून मिळते.
आपल्या शरीरातील प्रत्येक पेशीला कार्य करण्यासाठी ऊर्जा आवश्यक आहे. ग्लूकोज ही ऊर्जा प्रदान करते. परंतु अगदी थोड्या प्रमाणात ग्लूकोज आवश्यक आहे. जेव्हा रक्तातील ग्लूकोज स्तर बहुत जास्त असतो, तेव्हा ते शरीरासाठी हानिकारक होऊ शकते.
ग्लूकोज सामान्य स्तर ठेवण्यासाठी, इन्सुलीन नामक हार्मोन ग्लूकोजला कोशिकांत घेण्यास मदत करते, जिथे ते ऊर्जेसाठी वापरला जातो किंवा भविष्यासाठी साठवला जातो.
इन्सुलीन अग्न्याशयातून (पँक्रिएजमधून) सोडला जाणारा एक हार्मोन आहे. ही एक रासायनिक संदेशवाहक आहे जो आपल्या शरीरातील ग्लूकोज स्तर नियंत्रित करण्यास मदत करते.
जेव्हा आपण काही खाता, विशेषतः कार्बोहायड्रेट्स, रक्त शर्करा स्तर वाढते. अग्न्याशय हे संवेदनशील होतो आणि इन्सुलीन सोडण्यास सुरुवात करतो. इन्सुलीन कोशिकांना सांगतो: "तुमच्या दरवाजे उघडा आणि या ग्लूकोजला अंदर घ्या आणि ऊर्जेसाठी वापरा किंवा भविष्यासाठी साठवा."
बिनामुळे, रक्तातील अतिरिक्त ग्लूकोज साठवले जाते (मुख्यतः यकृत आणि मांसपेशीमध्ये). नंतर, जेव्हा आपणास ऊर्जा आवश्यक असते, अग्न्याशय कमी इन्सुलीन सोडतो, आणि शरीर साठवलेल्या ग्लूकोज वापरण्यास सुरुवात करतो.
इन्सुलीन रक्त शर्करा नियंत्रण करण्याच्या प्रक्रियेत महत्त्वपूर्ण भूमिका निभाते:
जेव्हा रक्त शर्करा वाढते, अग्न्याशय हे संकेत स्वीकारतो.
अग्न्याशय इन्सुलीन हार्मोन सोडतो रक्तप्रवाहात.
इन्सुलीन कोशिकांना रक्तातून ग्लूकोज घेण्यास सांगतो.
ग्लूकोज ऊर्जेसाठी वापरला जातो किंवा भविष्यासाठी साठवला जातो.
मधुमेहात, रक्त शर्करा स्तर विविध कारणांसाठी वाढू शकते:
अग्न्याशय पर्याप्त इन्सुलीन तयार करत नाही.
कोशिका इन्सुलीनचे ठीकच प्रतिसाद देत नाहीत.
जास्त कार्बोहायड्रेट्स खाल्यास रक्त शर्करा वाढते.
व्यायाम ग्लूकोज वापरण्यात मदत करतो.
| बाब | सामान्य व्यक्ती | मधुमेह रोगी |
|---|---|---|
| रक्त शर्करा नियंत्रण | योग्य ऑटोमॅटिक | व्यथित - उच्च स्तर |
| इन्सुलीन उत्पादन | पर्याप्त | कमी किंवा अकार्यक्षम |
| ऊर्जा स्तर | स्थिर | अस्थिर - थकवा |
| उपचार आवश्यक | नाही | हो - औषध/इंजेक्शन |
जर मधुमेह व्यवस्थापित न केलेला असेल, तर दीर्घकालीन जटिलतांचा खतरा असतो:
रक्त वाहिन्यांचे नुकसान होऊ शकते.
किडनीचे कार्य व्यथित होऊ शकते.
डायबिटीक रेटिनोपॅथी होऊ शकते.
तंत्रिका नुकसान आणि संक्रमण.
या विषयानंतर या संबंधित पानांवरून पुढे वाचा.
जरी मधुमेह एक गंभीर स्थिती आहे, परंतु काही उपाय प्रतिबंध किंवा विलंबित करण्यात मदत करू शकते:
मोटापा मधुमेहाचा मुख्य जोखीम घटक आहे.
दिवसातून कमीतकमी 30 मिनिट व्यायाम करा.
संपूर्ण धान्य, फळे आणि सब्जी खा.
शर्करायुक्त पेय आणि खाद्य पदार्थ कमी करा.
ध्यान आणि विश्रांती यांचा अभ्यास करा.
रातमध्ये 7-8 तास झोप घ्या.
या मार्गदर्शनांचा वापर करून तुमचे आरोग्य सुधारा आणि एक निरोगी जीवन जगा.
या संकेतस्थळावरील माहिती ही केवळ शैक्षणिक आणि जनजागृतीसाठी आहे. ही माहिती डॉक्टरांच्या सल्ल्याचा किंवा उपचारांचा पर्याय नाही. कोणताही नवीन आहार, औषध किंवा उपचार सुरू करण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांचा किंवा पात्र आरोग्यतज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.
